پوختەی راپۆرت
.
کلیک بکە بۆ دابەزاندنی راپۆرت.
كۆبوونەوەی یەکەمین ساڵیادی کۆڕبەندی لێڤانت و عێراق کە لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ بەڕێوەچوو، خاڵێكی وەرچەرخان بوو لە بیرکردنەوەی پۆڵەسی لە ناوچەكە. دیبەیتەكان ئەو پرسیارە باوەیان تێپەڕاند کە بۆچی هاوکاری ناوچەیی بۆ روووبەڕووبوونەوەی تەحەدییەكان پێویستە، و چەقی گفتوگۆكان چووە سەر چۆنێتی جێبەجێكردنی ئەو هاوكاریانە. کورتهێنانی حوکمڕانی، وەلانانی سیاسی، لاوازی دامەزراوە کان و ناڕەزایەتییە چارەسەرنەکراوەکان – نەک تەنیا نیگەرانییە ئەمنییەکان – بزوێنەری سەرەکی ناسکی یان لەرزۆكی ناوچەیین.
دووبارە بنیاتنانەوەی شەرعیەتی دەوڵەت لە ڕێگەی حوکمڕانی گشتگیرەوە وەک شتێکی بنەڕەتی سەیر دەکرا، ئەویش بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی لایەن و گروپە چەکدارە نادەوڵەتییەکان. لەبری چاوەڕوانیکردنی یەکلاییکردنەوەی سیاسی هەمەلایەن، کۆڕبەندەکە جەختی لە هاوکاری كارا و بەردەوام کردەوە. وەك دەستپێكێك، دەكرێ رێكەوتن لەسەر کۆمەڵێک دەستپێشخەری سنووربەزێن هەبێ بەمەبەستی بەڕێوەبردنی سنوورەکان و نەهێشتنی بازرگانی نایاسایی، كە بۆ دروستکردنی متمانە لەنێوانیاندا گرنگە.
بوژانەوەی ئابووری دەبێ شانبەشانی ئاشتەوایی و چاکسازی لە حوکمڕانیدا کاری لەسەر بکرێت و پەیڕەوی لامەرکەزییەتیش بەدامەزراوەیی بكرێت و رەنگدانەوە بارو دۆخ لۆکاڵی بیت، نەک تەنها دەرهاویشتەی مشتومڕی ئایدیۆلۆژی بێت لەسەر بابەتی فێدرالیزم. گۆڕانی کەشوهەوا و ئاسایشی ئاویش وەک تەحەدای هاوبەشی ئاسایشی ناوچەیی ناسێندرا کە پێویستی بە کاری هەمەلایەنانە هەیە.
سەقامگیری بەردەوام پەیوەستە بە بوونی دامەزراوەی بەهێزی دەوڵەت، گفتوگۆی بەردەوام، بەشداریکردنی گەنجان و چاکسازی ڕاستەقینە و خاوەندارێتی ناوخۆیی. لەگەڵ تێپەڕبوونی کات ئەم بابەتانە متمانە و خۆڕاگری گۆمەڵگەیی دروست دەکەن.
ئەم ڕاپۆرتە زنجیرەیەک پێشنیاری پۆلەسی پراکتیکی لەخۆ دەگرێت کە هەڵقوڵاوی گفتوگۆکانی کۆبوونەوەکەن و لەبەر پەرسەرندنە بەردەوامەکانی ناوچەکە، گرنگیەكانیان تا ئایندەیەكی درێژ هەر دەمێننەوە.
پێشنیازی پۆلەسی
کۆڕبەندی لێڤانت و عێراق تەنیا پلاتفۆرمێک نیە بۆ گەنگەشەکردن ودروستبوونی بیروڕا، بەڵکو بایەخ بە وەرگێرانی بۆچوونەکان دەدات بۆ پێشنیازی پۆڵەسی تایبەت و بەمەبەستی داهێنانی گۆرانکاری لە سیاسەت وستراتیژدا. ئەم پلاتفۆرمە لە ڕێگەی بەشداریکردن ومامەڵەی بەردەوامەوە هەوڵی بەدەستهێنان و پتەوكردنی متمانە دەدات. کۆبوونەوەی 2025ی کۆڕبەندەكە لە هەولێر ئەنجام درا و چەند خاڵێکیی دەستنیشان کرد کە ئامادەبووان کۆک بوون لەسەری و دەکرێت کاریگەری لەسەر سیاسەتی داهاتووی ناوچەکە دروست بکات. لەوانە:
- رێچكەیەكی پراگماتیک بۆ سەقامگیری ناوچەیی
دیارە ناوچەکە بەرەو زەمینەی نێوان دوو مۆدێلی حکومڕانی شکستخواردوودا دەڕوات: (ا) ناوەندگەراییەکی ڕەق، کە زۆرجار لێكترازانی سیاسی و ململانێی لێدەکەوێتەوە، و (ب) حوکمڕانییەکی دیفاکتۆ (واقیع حاڵ)ی لێکترازاو، کە بۆتە هۆی چەسپاندنی ئەکتەرە نادەوڵەتییەکان و دەستوەردانی دەرەکی. لەبری پەیرەکردنی مۆدێلێکی ئەمنی ناوچەیی لەمەودای کورتخایەندا، پێویستە ڕێبازێکی هەمەجۆر بگیرێتەبەر. ڕێبازێک کە تێیدا وڵاتان هاوکاری کرداری یەکتر بکەن لەسەر ئاستی سنوورەکانیان و متمانە بەیەک دروست بکەن لە ڕێگەی دەستکەوتی پێوانەکراوەوە، و وردە وردە پەیوەندیەکانیان پەرەبسەنێت بۆ هەماهەنگی سیاسی و ئابووری قووڵتر کە ڕەگوڕیشەی لە حوکمڕانی گشتگیر و دامەزراوە بەهێزەکانی دەوڵەتدا سەرچاوەی کردبێت.
- ئەولەویەتدان بە جێبەجێکردن لەبری دیدگا
دیدگا ستراتیژییەکان زۆرجار بە ئاسانی بەردەستن، بەڵام دەوڵەتەکان بە شێوەیەکی گشتی لە کاتی جێبەجێکردندا شکست دەهێنن. بۆیە هەوڵەکانی داهاتوو دەبێ لەسەر بنەمای میکانیزمە دامەزراوەیی و یاساییانە بێت کە گوتار بۆ کردار وەربگێڕێت، لە رێگەی داڕشتنی یاسا و پەرەپێدانی دامەزراوە و و ئەنجامدانی ئەو چاکسازییانەی کە لە ڕووی سیاسییەوە شیاون.
- دروستکردنی متمانە لە ڕێگەی دامەزراوەکانەوە
هاوکاری بەردەوام و پشتبەستوو بەئەنجام کاریگەرترین ڕێگایە بۆ دروستکردنی متمانە. بەڕێوەبردنی سنوورەکان، بە تایبەتی هاوکاریکردنی یەکدی لە پرۆسەی بەرەنگاربوونەوەی بازرگانیە نایاساییەکانیدا بۆ نموونە بازرگانیکردن بە کاپتاگۆن، وەک بوارێکی پراکتیکی روون دەستنیشانکرا، کە دەکرێت ڕێخۆشکەر بێت بۆ هاوکاری سیاسی فراوانتر لە نێوان وڵاتانی ناوچەکەدا.
- دابڕاندنی تەحەددایە وجودییە هاوبەشەکان لە سیاسەت
گۆڕانی کەشوهەوا، ئاسایشی ئاو و تێکچوونی ژینگە، کۆمەڵێک بوارن کە پێویستە وڵاتانی ناوچەکە هاوکار بن لەسەری و بابەتەكان لە لە ناکۆکییە سیاسییەکان دوور بخرێنەوە. ڕاستە ئەم تەحەددایانە سنووربەزێنن، بەڵام لەهەمان کاتدا دەرفەتن بۆ ئاڵوگۆڕی شارەزایی، بەهێزکردنی هاوکاری تەکنیکی و دروستکردنی خووی هاوکاری ناوچەیی لەنێوان وڵاتانی ناوچەکەدا.
- چەسپاندنی پرۆژەکانی لێكبەستنەوە لە حوکمڕانیدا
ڕێڕەوی ئابووری و دەستپێشخەرییەکانی لێكبەستنەوەی ناوچەیی دەبێ تەواوکەری هەوڵەکانی چاکسازیی حوکمڕانی و گشتگیری سیاسی بن، نەک جێگرەوەیان. وەبەرهێنان لە ژێرخان ناتوانێ سەقامگیری بەردەوام بهێنێتە کایەوە بەبێ بوونی پەیوەندییەکی تۆکمە لەنێوان کۆمەڵگا و دەسەڵاتەوە. پرۆژەکانی لێكبەستنەوەش ناتوانن بە تەنها کێشەکانی لێكترازان و حوکمڕانی لاواز و پەراوێزخستن چارەسەر بکات، چونکە ئەم کێشانە بوونەتە سووتەمەنی توندڕەوی و سەرهەڵدانەوەی ئەکتەرە نادەوڵەتیەکانن.
- پەیڕەکردنی لامەرکەزییەتی پراگماتیکی لە سوریا
لەبری مشتومڕی سنوردار لەسەر زاراوە، پێویستە سەرنج بخرێتە سەر داڕشتنی مۆدێلێکی حوکمڕانی لامەرکەزی کە هەمەجۆریی لەخۆبگرێت و لە هەمان کاتدا بنەماکانی یەکسانی هاووڵاتیبوون، یەکگرتوویی دامەزراوەیی و یەکێتی دەوڵەت بپارێزێت. پێویستە جەخت لەسەر شێوازی یاسایی و کارگێڕی بکرێتەوە نەک لیڵی زاراوەیی و ئەکادیمی پرنسیپەکان، وەک فیدراڵیزم.
- بەهێزکردنی دیالۆگ و دیپلۆماسیەت
گفتوگۆی بەردەوام لە ئاستی سەركردەكانی نزیك لە خەتی پێشەوە، لە نێوان داڕێژەرانی سیاسەت، پسپۆڕانی تەکنیکی، ئەکادیمی و ڕاوێژکاران زۆر گرنگە بۆ چارەسەرکردنی پرسە سیاسیە هەستیارەکان، وەک لامەرکەزی، هاوبەشکردنی سەرچاوە، چاکسازی دەستوری و دادپەروەری ئینتقالی. ئەم جۆرە میکانیزمانە دەبێ بە شێوەیەک دابڕێژرێن کە بژاردەی پۆلەسی پراکتیکیان لێ پەیدا ببێ كاریگەرێتیان بەردەوام بێ.
- بەستنەوەی سەقامگیری بە بوژانەوەی مرۆیی
هەڵبەتە سەقامگیری ناوچەیی یارمەتیدەرە بۆ دروستکردنی هەلومەرجی گەڕانەوەی سەلامەت و خۆبەخشانە و شکۆمەندانەی پەنابەران و پێچەوانەکردنەوەی دابەزینی یارمەتی مرۆیی. بەداخەوە کەمبوونەوەی هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان لە سەرانسەری چەند وڵاتێکی لێڤانت و عێراقدا، بووەتە هۆی دروستبوونی لەرزۆکی زیاتر. گەڕانەوەی بەردەوامی پەنابەران بە تەنها لە ڕێگەی باشترکردنی دۆخی ئەمنیەوە بەدی نایەت، بەڵکو پێویستی بە رەخساندنی دەرفەتی ئابووری، دامەزراوەی کارا، خزمەتگوزاریی گشتی متمانەپێکراو، حوکمڕانی بەرپرسیارانە، و پشتیوانی بەردەوامی نێودەوڵەتی هەیە. ئەمانەش ڕاستەوخۆ کاریگەریان لەسەر هۆکارە بنەڕەتییەکانی ئاوارەبوون و تێکەڵاوبوونەوەی کۆمەڵایەتی درێژخایەن هەیە.